Быйыл Чонбуриҙа ер киҫәген алған кеше өсөн һорау бик ябай тора: ул ер, ниһайәт, дата-үҙәгенә һатыласаҡмы, әллә инде уныһы бөтөнләй мөмкин булмаясаҡмы? Тайланд хөкүмәте бер юлы 49 актив төҙөлөш объектын туҡтатҡас, был һорау абстракт булыуҙан туҡтаны.
Нимә булды: 49 объект туҡтатылды, 117-нән артыҡ проект көтөүҙә
Тайланд властары бер ваҡытта 49 актив дата-үҙәге төҙөлөшөн туҡтатты. Тағы 117-нән артыҡ ғариза яңы ҡағиҙәләр әҙер булғансы ҡарауҙы көтә. Был бөтөн милли пландың тиерлек тулыһын үҙ эсенә ала.
Рәсми туҡталыш срогы - тик бер ай самаһы. Ошо ваҡыт эсендә регуляторҙар реҫурс сарыфы (электр, һыу) һәм иҫкелек стандарттары буйынса яңы критерийҙар әҙерләй. Ләкин бер ай, дәфтәр яҙырға ярай торған ваҡыт кимәле, ә инвестицияларҙың ысынлап аҡлана йәки аҡланмауын аныҡлау өсөн бынан күпкә оҙағыраҡ ваҡыт кәрәк буласаҡ.
Себәп - энергия һәм һыу системаһына баҫым. Бангкокта ғына 34 дата-үҙәге эшләй, ә төп проекттар пакеты Иҫтек Иҡтисади Коридорында (EEC) - Чонбури, Районг, Бангна коридоры буйында тупланған.
Был хәбәр Бангкок йәки Пхукет фатирыма ҡағыламы?
Юҡ, тура мәғәнәлә ҡағылмай. Резиденциаль күсемһеҙ милек базары менән дата-үҙәктәре базары бары бер нөктәлә генә осраша - индустриаль ер һәм подрядчиктар аша. Пхукетта фатир алған йәки Бангкокта туристик арендаға ҡуйған кеше өсөн бер нәмә лә үҙгәрмәй.
Ләкин Чонбуриҙа, Районгта йәки Бангна коридоры буйында, һуңғы бер ярым йыл эсендә, дата-үҙәгенә оператор эҙләп сатыу маҡсатында ер алған булғанһығыҙ икән, хәл башҡасараҡ. Һеҙ ер өсөн түгел, ә 'оператор килеп сыҡһа' тигән мөмкинлек өсөн түлеп алғанһығыҙ. Был мөмкинлек хәҙер бик тиҙ арзанланды: критерийҙар баҫылып сыҡҡансы бер оператор ла иҫкелек хаҡы буйынса килешеп ҙе алмаясаҡ.
Ниңә бөтөн бер тармаҡты, шул тиклем табыш китереүсе тармаҡты, туҡтатырға?
Электр һеше йыраҡ. 2024 йылда Тайландтың сими электр талабы 36,000 МВт-ты уҙҙы. Бер зур дата-үҙәге кампусы (100-200 МВт) был бөтөн һандан алғанда бик кескәй өлөш. Ләкин бер өлкәлә бер нисә шундай кампус тупланһа, был ысынлап та энергия системаһы өсөн проблема була.
Һыу мәсьәләһе иһә бөтөнләй башҡа кимәлдә. 2020 йылда EEC ҡатты ҡуроҡлыҡ кисерҙе, шул сәбәпле индустриаль объекттарҙың һыу алыуы сикләнде. Шул хәтирә яңы ҡағиҙәләрҙәге һыу тураһындағы бүлекте формальлекҡа әйләндермей.
Чит ил инвестицияларының иҫкелеге күпмегеме аңлатыуы өсөн бер факт: AWS Тайландҡа 15 йыл эсендә 5 миллиард АҠШ доллары инвестиция вәғдә итте (2022 йылда иғлан ителде), Google иһә Чонбуриҙа дата-үҙәге һәм Бангкокта булыт региондары өсөн 1 миллиард АҠШ доллары бирҙе (2024 йылдың сентябрендә иғлан ителде). 2026 йылдың беренсе яртыһында Тайландҡа чит ил инвестиция ғаризалары йыл дауамында 80%-ҡа артты - 1.37 триллион бат (яҡынса 40.6 миллиард АҠШ доллары) кимәленә етте, һәм быларҙың күбеһе AI һәм дата-үҙәктәре проекттары менән бәйле. Ана шул тиклем ҙур пакет бер ай эсендә ҡалыпта ҡалмаясаҡ.
Сингапур миҫалы: бер айҙан өс йылға
Быныһы иң ҡыҙыҡлы бүлек, сөнки региональ тарих бар инде. Сингапур 2019 йылда яңы дата-үҙәктәре өсөн де-факто мораторий индерҙе, әммә уны 2022 йылда ғына юғарылатты. Асыҡ рөхсәт ойошмаһы урынына квота системаһы уйлап тапты: энергия эффективлыгы буйынса вәғдәләр биргән проекттарға ғына квота бирелгән.
Малайзия шул ваҡытта Сингапурҙан ауышҡан талапты Джохорға ҡабул иткән, ләкин 2024 йылға тиклем үҙе лә һыу һәм энергия буйынса яңы объекттарҙы баҡлау процедураһын индерҙе.
Тайланд, күрәһең, бер нисә йылдан ҡалышып, шул уҡ юлдан бара. Ҡағиҙәләр баҫылғандан һуң икенсе, тағы ла әкренерәк этап башлана: элекке һыу һәм тариф шарттары буйынса ойошторолған проекттарҙы яңынан килешеү. Ана шунда инвестор өсөн ысын хәтер тора - туҡталышта түгел, ә 117 туҡталған ғаризанан ниндәйе яңы ҡағиҙәләр буйынса ысынлап аҡланасағында.
Кем ысынлап зыян күрә?
Бер нисә категория бар:
- Ер. Чонбури, Районг, Самут Пракан индустриаль зонаһындағы ер киҫәктәре 2024-2025 йылдарҙа AI хикәйәте тураҳлы яңынан баһаланды. Хаҡ, ғәҙәттә, оператор килергә тигән өмөт өсөн ике-өс тапҡырға артты.
- Подрядчиктар һәм инженер фирмалары. 49 актив объектты туҡтатыу техника һәм эшсе көстөң буш ятыуын аңлата, ә был сарыф тарауыл сылбырҙың бер нөктәһендә ятҡан кеше өсөн ыл ярты йыл китап зыяны булыуы мөмкин.
- Ҡатнаш форматтағы проекттар. Дата-үҙәге ҡатнаш проекттарҙы 'ҙур ойошма ҡасан да ҡуш итер' тип йогонто йыраты, әммә был аргумент юғалды.
- Резиденциаль күсемһеҙ милек. Быныһы иң нескә бүлек, сөнки унда иң тос аңлатылмаусылыҡ ята.
Дата-үҙәге фатирсы килтерәме?
Юҡ, тиерлек юҡ. Иң күп таралған хата: дата-үҙәге тезелгәс, тап шул арҙа Сириача йәки Паттаяда фатир сит ил белгестәрен арендаторҙар итеп йыйырға тейеш тигән фараз. Ләкин был дороҫ түгел.
3,000 эшсе эшлей торған завод тотороҫло арендаторлыҡ талабы тудыра. Гиперскейл кампус, эшкә тотонғанда, ғәҙәттә бер нисә дистә, иң күбендә бер нисә йөҙ даими эшсене алдырта, ә улар араһында ла күпселек - урын инженерҙар һәм һаҡлаусылар. Төҙөлөш этапы мың-мыңлаған эш урыны бирә, ләкин был - ваҡытлы, аҙ хаҡлы хеҙмәт, ул эшселек ятаҡтарында йортлана, 3 миллион баттан торған фатирда түгел.
Эгер Иҫтек Коридоры буйынса арендалы фатир моделлеге дата-үҙәктәренә негеҙләнгән булған икән, уны ана шуларһыҙ ҡараштырышырға кәрәк. Заводтар, японлы һәм ҡытайлы производство комплекстары, Лаем Чабанг порты - Сириачала ысын арендаторлыҡ талабы тудырыусылар. Сервер зал уларҙан баҫшалыҡта тормай.
Хәҙер нимә ҡылырға кәрәк?
Беҙҙең позиция асыҡ: энергия һәм һыу критерийҙары баҫылғансы дата-үҙәгенә билгеләнгән ерҙе һатып алмағыҙ. Инде килешеү ҡулланмағанһығыҙ икән - вәғдә иткән ер өсөн, тапшырыу мөддәтен һәм хаҡты яңынан килешергә тырышырға кәрәк. Сәбәп ябай: норматив шарттар үҙгәрҙе, шуга килешеү датаһы ла ҡағиҙәләр билгеле булғансы күсерелергә тейеш.
Эгер ер 2024 йылдан алдараҡ индустриаль хаҡ буйынса алынған булған да, хәҙер дауамлы килем килтерә икән, тотоп ҡалығыҙ. Эгер ер 2024-2025 йылдарҙа тик оператор эҙләп һатыу маҡсатында, тап шул ҡараш өсөн, ике-өс тапҡыр ҡиммәтерәк хаҡ буйынса алынған икән, сатыу тәрәзәһе тарая, шуга башҡа юнәлеш өсөн - логистика, еңел производство йәки склад - алыусы эҙләргә ваҡыт.
Ала быларҙан беренсе шарты бар: бюджетығыҙ 10 миллион баттан аҙ булған да, үҙегеҙ өсөн торлаҡ йәки туристик аренда өсөн фатир алаһығыҙ икән, был бөтөн серверзал драмаһы һеҙгә бөтөнләй ҡағылмай.
Чонбуриҙа индустриаль ерҙе арауыҡтан баһалау бушҡа ваҡыт сарыфы. Мөһим нәмәләр - юл, подстанция яҡынлығы, һыу инфраструктураһы - тик ерҙе үҙен барып күреп ҡарағанда ғына аныҡ.
Сығанаҡ: The CITY Asia